Erkek doğurganlığı ve üreme sağlığına dair bilim dünyasında ezber bozan yeni bir keşif yapıldı. The EMBO Journal dergisinde yayımlanan araştırma, sperm hücrelerindeki RNA moleküllerinin orta yaş döneminde "keskin bir yaşlanma uçurumu" yaşadığını ve genetik bilgiyi doğrudan etkilediğini ortaya koydu. Deneylerde, spermin yumurtaya taşıdığı moleküler mesajcılar olan RNA parçacıklarının orta yaş dönemine gelindiğinde radikal bir yapısal değişime uğradığı saptandı.
Geleneksel tıp anlayışında, yaşlanan erkeklerde sperm kalitesindeki düşüş esas olarak DNA hasarı ve genetik mutasyon birikimiyle açıklanıyordu. Ancak yeni araştırma, spermlerin yumurtaya yalnızca DNA değil, embriyonik gelişimi şekillendiren kritik RNA parçacıkları da taşıdığını gösterdi.
Hem fare modellerinde hem de insanlardan alınan sperm örneklerinde yürütülen analizler, orta yaşla birlikte sperm başındaki kısa RNA parçalarının azaldığını, uzun RNA moleküllerinin ise hızla baskın hale geldiğini ortaya çıkardı. Utah Üniversitesi'nden üroloji araştırmacısı Qi Chen, bu durumu "Hem farelerde hem de insanlarda yaşla birlikte tıkırdayan moleküler bir saat bulduk. Bu yapısal kayma orta yaşa gelindiğinde aniden tetiklenen biyolojik bir uçuruma dönüşüyor" ifadeleriyle değerlendirdi.
Araştırmacılar, yaşlı spermlerdeki RNA yapısını taklit eden molekülleri embriyonik kök hücrelere aktardıklarında, metabolizma ve nörolojik gelişimle ilişkili genlerin çalışma biçiminde belirgin değişiklikler gözlemledi.
Bu durum, babanın yaşının yalnızca genetik kodları değil, aynı zamanda gelecek neslin metabolik sağlığını ve genetik ifadesini de (epigenetik) doğrudan etkileyebileceğini gösteriyor. Uzmanlar, spermin taşıdığı RNA parçacıklarının pasif hücresel atıklar olmadığını, döllenme anında embriyoya aktarılan hayati bir mesaj paketi olduğunu vurguluyor.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verileri, küresel çaptaki kısırlık vakalarının yüzde 45'inde erkek kaynaklı faktörlerin rol oynadığını gösteriyor. Buna karşın, klinik uygulamalarda erkek biyolojik saatinin ve sperm yaşlanmasının yeterince incelenmemesi sebebiyle tıbbi üreme tedavilerinin ağır yükü çoğunlukla kadınların üzerine kalıyordu.
"Sperm RNA kodu" adı verilen bu yeni moleküler mekanizmanın çözülmesi, ileri yaşta baba olmak isteyen erkeklerde sperm kalitesini koruyacak hedefe yönelik tedavilerin geliştirilmesine imkan tanıyacak. Bilim insanları, bu dönüşümü tetikleyen enzimleri kontrol altına alarak üreme sağlığında yeni bir dönem başlatmayı hedefliyor.
