Milli Eğitim Bakanlığının bütçesi bugün TBMM Plan Bütçe Komisyonunda görüşülecek. Komisyonda yükseköğretim kurumlarının da bütçeleri tartışılacak. Emekli öğretim üyesi Prof. Dr. Armağan Erdoğan yükseköğretim bütçesine ilişkin Cumhuriyet’e açıklamalarda bulundu.
Türkiye’de yükseköğretimin yasal, yapısal, finansal örgütlenmesinde oldukça parçalı bir yapı olduğunu söyleyen Erdoğan, bu yapı içerisinde yükseköğretimin önceliklerinin, hedeflerinin ve eşgüdümünün kaybolduğunu ifade etti.
TBMM bütçe görüşmelerinde yükseköğretim gündeminin devasa bir kurum olan ve çok büyük sorunları olan Milli Eğitim Bakanlığı’nın arkasında kaldığını savunan Erdoğan, “Oysa Türkiye gibi büyük bir yükseköğretim sisteminin sorunlarını, hedeflerini, planlarını ve bütçesini öncelikli ve bütünlükçü bir politika alanı olarak ele almak zorundayız. Çünkü yükseköğretime ve üniversitelere ayrılan bütçe bir ülkenin bilim, teknoloji, eğitim, fırsat eşitliği, insan sermayesinin planlanması, toplumsal adalet ve kalkınma politikalarının yanı sıra gelecek vizyonunun en önemli göstergelerinden biridir. Bir anlamda yükseköğretime yapılan yatırım, aslında ülkenin geleceğine yapılan yatırımdır. Bu nedenle de şeffaf, katılımcı, kapsayıcı bir yaklaşımla oluşturulmalı, eşgüdüm, gözetim, iyileştirme ve sürdürülebilirlik ilkeleri çerçevesinde yürütülmelidir. Bir yanıyla da aslında önemli olan ne kadar bütçe ayrıldığı kadar, bu kaynakların hangi önceliklere göre dağıtıldığı ve hangi ihtiyaçların göz ardı edildiğidir” dedi.
2027 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu teklifi ve Bağlı Cetveller için hazırlanan genel gerekçelere bakıldığında yükseköğretim ve üniversitelerin rolüyle örtüşebilecek iki gerekçenin göze çarptığına dikkat çeken Erdoğan, “Bunlardan birincisi: “Ekonomide dayanıklılığın korunması ve güçlendirilmesi temelinde dengeli, sürdürülebilir ve kapsayıcı büyümeyi sağlamak, istihdam oluşturma kapasitesini geliştirmek, ekonomik kazanımların toplumun geniş kesimlerine yayılmasına yönelik kalıcı refah artışını sağlamak ve adil gelir dağılımını güçlendirmek. Diğer bir gerekçe ise “beşerî sermayeyi, hayat boyu öğrenme yaklaşımı çerçevesinde geliştirmek; işgücü becerilerini teknolojik gelişmeler, sektörel ihtiyaçlar ve stratejik önceliklerle uyumlu hâle getirmek” dedi. Erdoğan, bütçenin rakamlara dönüştürülmüş cetvellerine bakıldığında bu gerekçelere işaret eden ve bunları kapsayan bir bakış açısının görülemediğine işaret etti.
YÖK’e ve üniversitelere 871 milyar 826 milyon 762 bin TL’lik bütçe ayrıldığını anımsatan Erdoğan, “Çok büyük bölümünün personel giderlerine gitmesinin planlandığı görülüyor. Doğal olarak akademik yaşamın merkezi olan üniversitelerde de hem eğitim-öğretim, hem araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin yürütülmesi ve toplumla paylaşılması için akademik ve idari personele ihtiyaç bulunuyor. Üniversitelerdeki akademik personelin özlük haklarının ve maaşlarının diğer meslek gruplarıyla, uluslararası ve reel ekonomik göstergelerle karşılaştırılınca çok yetersiz bir düzeyde olduğunu biliyoruz. Ama buradaki sıkıntı bu alt sınır maaş koşullarına rağmen üniversitelerin bütçelerinin büyük oranının personel giderlerine gitmek durumunda olması ve araştırma, geliştirme ve yenilik için yeterli bütçenin ayrılamamış olmasıdır” diye konuştu.
TBMM'de yükseköğretim bütçesinin bütçe hakkı bağlamında üniversitelerin ihtiyaçları ve kamu kaynaklarının kullanım öncelikleri bakımından bütün boyutlarıyla tartışılmasının önemli ve gerekli olduğuna dikkat çeken Erdoğan, “Çünkü içinde bulunduğumuz dönemde dünya, yapay zekâ ve dijital teknolojilerden iklim krizine, gıda ve su güvenliğinden savaşlara, ekonomik krizlerden göçlere kadar çok boyutlu bir dönüşüm yaşıyor. dünyada eğitime dair paradigmaları değiştiren hızlı bir süreç yaşanıyor. Öte yandan dünyadaki çok önemli küresel sorunlar karşısında üniversitelerin çözüm üretme sorumluluğu çok daha fazla belirginleşiyor. Gözden kaçan konu ise bu çok boyutlu krizlerin yalnızca ekonomileri, toplumsal yaşamı ya da çalışma hayatını değiştirmediği, aslında eğitimin tüm süreçlerini de değiştirdiğini görmek ve buna göre planlama yakmak. Böyle bir dünyada üniversitelerin görevi, yapısı, süreçleri ve hedefleri de değişmek zorunda. Üniversiteler artık liseden sonra gençleri meslek sahibi yapmak ve diploma vermek göreviyle sınırlı kalamazlar. Toplumsal sorunları bilimsel yöntemlerle araştıran, güvenilir veri üreten, kanıta dayalı çözüm önerileri geliştiren, kamuoyunu doğru bilgilendiren ve teknolojik gelişmelere öncülük eden kurumlar olarak çok daha net ve kapsayıcı bir misyon üstlenmeleri, hedeflerini, yapılarını, süreçlerini buna göre yeniden yapılandırmaları gerekiyor. Karar vericilerin de üniversitelerin bilimsel bilgiyi oluşturmaları için gerekli olanakları ve ortamı sağlamaları ve bu çözüm önerilerinden istifade ederek politika geliştirmeleri gerekiyor” değerlendirmesinde bulundu.
Türkiye’de sadece niceliksel olarak büyüyen ve kitleselleşen bir yükseköğretim sisteminin bulunduğuna işaret eden Erdoğan; bunun topluma, ülkeye, gençlere ne tür bir değer oluşturduğuna odaklanılması gerektiğinin altını çizerek, “Türkiye son 20 yılda çok hızlı ve plansız bir şekilde 208 yükseköğretim kurumu, 6,3 milyon öğrenci ve 190 bin civarında öğretim elemanı sayısıyla büyük bir yükseköğretim sistemine dönüştü. Ama üniversitelerin ne kadar nitelikli eğitim verdiği, ne kadar bilimsel bilgi ürettiği ve ülkenin ekonomik ve toplumsal gelişmesine ne ölçüde katkı sağladığı konusu yeterince kamuoyunun gündeminde olamadı. Oysa hemen her kamuoyu araştırmasında ortaya çıkan gençlerin gelecek kaygısı, işsizlik oranı, fırsat eşitsizliği ve beyin göçünün giderek artması üniversitelerin topluma olan sorumluluklarının sorgulamasını ve bütçe kalemlerinin bu hassasiyetle değerlendirilmesi gerektiriyor” ifadelerini kullandı.
Erdoğan komisyonda “Toplumun ve karar vericilerin göz ardı ettiği çok önemli bir toplumsal gerçeklik olan Ne Eğitimde Ne İstihdamda (NEET) olan gençlerin Türkiye’de yıllardır çok yüksek seviyede olmasına yükseköğretim ve üniversiteler nasıl bir çözüm oluşturabilir?”, “Üniversite mezunlarının işsizlik oranında OECD ülkelerindeki üst sıralarda olmamız, üniversitelerin 3 yıla indirilmesiyle değil eğitim programlarının yeterliliklerinin katılımcı bir şekilde belirlenmesi, liyakate dayalı bir istihdam politikasının oluşturulmasıyla mı çözülebilir?”, “Üniversitelerin akademik ve kurumsal özerkliği sağlanırsa ve özgür bir eğitim-öğretim ve araştırma ortamı oluşursa bilimsel bilgi ve güvenilir verilerin oluşması ve toplumsal politikalar için kullanılması mümkün olmaz mı?”, “Rektörlerin siyasal tercihler yerine akademik ve yönetsel yetkinliklerine göre belirlenmesi, yetkilerinin bir kısmını seçilmiş kurullara aktarması, katılımcı bir karar alma kültürünün geliştirilmesi üniversiteleri daha yetkin kurumlar haline getirmez mi?”, “Böyle bir akademik kültürde akademik atama ve yükseltmelerin liyakat, şeffaflık ve bilimsel yeterlilik esas alınarak yapılması halinde hem kurum içindeki huzur ve çalışma barışı artıp, hem de intihal, sahte belge, usulsüzlük ve torpilin önüne geçilirse üniversiteler daha üretmek olmaz mı?”, “Öğrencilerin üniversitelerin merkezinde olması, yeterli burs, temiz ve güvenli yurt, beslenme, sağlık ve psikolojik danışmanlık hizmetleri eğitim süreçlerini, kaliteyi ve demokratik bir akademik ortamı sağlamaz mı?”, “Gençlerin yurt dışına bilgi ve tecrübelerini artırmaya gitmeleri ama kendi ülkelerinde özgür, güvenli ve nitelikli bir yaşam kurabilmeleri nasıl sağlanacak?” sorularının gündeme getirilmesinin önemli olduğunu söyledi.
