Türkiye’de 30 bini aşkın hasta organ nakli beklerken, bağışlanan organlar ihtiyacı karşılamakta yetersiz kalıyor. Uzmanlar, organ bağışının artırılması için toplumsal farkındalığın, hukuki güvencelerin ve gönüllü bağış bilincinin güçlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti.
3-9 Kasım Organ Bağışı Haftası kapsamında organ naklinin hayati önemine bir kez daha dikkat çekiliyor. Türkiye’de organ nakli bekleyen hasta sayısı 30 bin 675’e ulaşırken, özellikle kadavradan bağışların yetersizliği nakil bekleyen binlerce hasta için yaşam mücadelesini zorlaştırıyor. 2025 yılında 5 bin 226 organ nakli gerçekleştirilmesine karşın aynı yıl 4 bin 769 hastanın organ beklerken hayatını kaybetmesi, bağış ihtiyacının boyutunu gözler önüne seriyor.
Cumhuriyet konuya ilişkin Avukat Emel Özbek, Birlik ve Dayanışma Sendikası Genel Başkanı Dr. Ahmet Mehlepçi ve Üroloji Uzmanı Prof. Dr. Ahmet Tunç Özdemir ile konuştu.
Emel Özbek organ bağışının hukuki boyutuna dikkat çekerek, yurttaşların vefat sonrası bağış iradelerini e-Devlet ve Sağlık Bakanlığı’nın dijital sistemleri üzerinden veya sağlık kuruluşlarındaki organ bağış birimlerine başvurarak beyan edebildiğini anlattı. Noter vasiyetnamesi yoluyla da bağış iradesinin kayıt altına alınabildiğini belirten Özbek, kişinin sağlığında açıkladığı iradenin hukuki açıdan önem taşıdığını vurguladı.
Özbek, canlıdan organ bağışının ise daha sıkı koşullara tabi olduğunu ifade etti. Vericinin 18 yaşını doldurmuş, karar verme yeterliliğine sahip ve tamamen gönüllü olması gerektiğini aktaran Özbek, tıbbi değerlendirme ve aydınlatılmış onamın zorunlu olduğunu söyledi. Özbek, akraba dışı canlı bağışlarda organ ticareti ve istismar ihtimaline karşı etik komisyon incelemesi yapıldığını da anımsattı. Organların dağıtımında adaletin Sağlık Bakanlığı’nın merkezi bekleme listesi ve Türkiye Organ ve Doku Bilgi Sistemi üzerinden sağlandığını kaydeden Özbek, organ alım satımının kesinlikle yasak olduğunu vurguladı.
Özbek'e göre sistemin geliştirilmesi için dijital bağış işlemleri kolaylaştırılmalı, bağışçının iradesinin uygulanmasına ilişkin süreçler netleştirilmeli ve ailelerin bilgilendirilmesine yönelik standartlar güçlendirilmeli.
Ahmet Mehlepçi, Türkiye’de organ nakli ihtiyacı ile gerçekleştirilen nakiller arasında ciddi bir fark bulunduğunu belirtti. Türkiye’de organ nakli bekleyen 30 bin 675 hastanın 26 bin 141’inin böbrek nakline ihtiyaç duyduğunu aktaran Mehlepçi, bekleme listesinde 599 çocuk hastanın bulunduğunu söyledi. 2025 yılında 3 bin 386 böbrek, bin 771 karaciğer, 46 kalp ve 21 akciğer nakli gerçekleştirildiğini anımsatan Mehlepçi, aynı yıl organ beklerken 4 bin 769 kişinin yaşamını yitirmesinin sorunun ciddiyetini ortaya koyduğunu vurguladı.
Canlı vericiden yapılan nakillerin bekleme süresini kısaltabildiğini ancak kadavradan bağışların artırılmasının büyük önem taşıdığını ifade eden Mehlepçi, beyin ölümü ile koma arasındaki farkın toplum tarafından doğru anlaşılması gerektiğini belirtti. Organ bağışına ilişkin dini ve etik kaygıların da güvenilir bilgilerle giderilmesi gerektiğini söyleyen Mehlepçi, okullarda, sağlık kuruluşlarında, camilerde ve medya aracılığıyla bilinçlendirme çalışmalarının yaygınlaştırılmasını önerdi.
Mehlepçi, organ naklinin hastalara yalnızca yaşam süresi değil, yaşam kalitesi de kazandırdığını belirterek, “Organ bağışı, bir insanın başka bir insana verebileceği en değerli yaşam hediyelerinden biri” dedi.
Ahmet Tunç Özdemir ise böbrek naklinin son dönem böbrek yetmezliği yaşayan hastalar için en önemli tedavi seçeneklerinden biri olduğunu belirtti.
Sağlıklı bir böbreğin, diyaliz tedavisine kıyasla vücudun ihtiyaçlarını çok daha kapsamlı karşılayabildiğini ifade eden Özdemir, başarılı bir naklin hastalara hem yaşam süresi hem de yaşam kalitesi açısından önemli avantajlar sunduğunu söyledi. Türkiye’de 70 binden fazla diyaliz hastası bulunduğuna dikkat çeken Özdemir, bu hastaların önemli bir bölümünün üretken yaş grubunda olduğunu vurguladı. Özdemir, haftada üç kez, her seferinde üç-dört saat diyalize girmek zorunda kalan hastaların sosyal yaşamlarının da bu süreçten olumsuz etkilendiğini belirtti.
