Tsunamilerin yalnızca okyanuslarda yaşandığına dair genel kabul gören bilgi bilimsel bir araştırmayla sarsıldı. Nature Communications dergisinde yayımlanan çalışma, İtalya'daki Iseo Gölü'nde Orta Çağ'da yaşanan ve dalga boyu 50 metreyi aşan devasa tsunamilerin arkasında insan eliyle yapılan doğa tahribatının yattığını ortaya çıkardı. Bilim insanları felaketin tekrarlanabileceği konusunda uyarıyor.
Uluslararası bir araştırma ekibi; göl tabanından alınan tortu karotları, sismik haritalar, arkeolojik veriler ve Vatikan Kütüphanesi'nde muhafaza edilen 12. yüzyıla ait tarihi bir el yazmasını bir araya getirdi. Elde edilen veriler gelişmiş bilgisayar modellerine aktarılarak felaket anı yeniden canlandırıldı.
Roma İmparatorluğu'nun çöküşünün ardından bölgedeki ormanların madencilik ve otlak açma amacıyla yok edildiği belirlendi. Ağaç köklerinin tutamadığı toprağın göle akmasıyla Oglio Nehri deltası aşırı tortu ile doldu ve su altında tehlikeli derecede dik yamaçlar oluştu. M.S. 1117 yılında meydana gelen Verona Depremi bu dik yapıları tetikleyerek devasa bir su altı heyelanına ve akabinde göl tsunamisine yol açtı.
Simülasyon sonuçları, 1117 yılındaki felakette gölün kuzey kıyılarında oluşan dalgaların 50 metreyi aştığını ve uyarı yapma fırsatı dahi olmadan kıyıları yuttuğunu gösterdi. Sular karanın 2,7 kilometre içerisine kadar ilerlerken, dönemin tarihi el yazmalarında felaket "Göl o kadar taştı ki yakındaki köylerin sakinlerinden çok azı kurtulabildi. Kale ve hisarlar içindekilerle birlikte yıkıldı" ifadeleriyle kayıtlara geçti.
Tarihsel süreçte bilimsel anlayışın yetersizliği nedeniyle felaketi "dini bir uyarı" olarak nitelendiren halk, aynı arazi tahribatı yöntemlerine devam etti. Bunun sonucunda M.S. 1222 yılında yaşanan Brescia Depremi ile dalga boyu 13 metreye ulaşan ikinci bir yıkıcı tsunami meydana geldi.
Iseo Gölü, günümüzde İtalyan Alpleri bölgesindeki en yoğun nüfusa ve kıyı yapılaşmasına sahip alanlardan biri konumunda bulunuyor. M.S. 1222 felaketinden bu yana geçen 800 yılı aşkın sürede göl tabanındaki tortu birikimi kritik seviyelere ulaştı.
Araştırmacılar, Sanayi Devrimi'nden bu yana insan kaynaklı erozyonun küresel ölçekte en yüksek seviyeye ulaştığını ve dünya genelindeki göl deltalarının aşırı yüklendiğini vurguluyor. Küresel iklim değişikliği ve kontrolsüz kıyı yapılaşması sebebiyle, benzer göl tsunamilerinin önümüzdeki yıllarda çok daha yıkıcı sonuçlarla tekrar yaşanabileceği uyarısı yapılıyor.
