Tıp dünyasında demans ve Alzheimer gibi nörodejeneratif rahatsızlıkların temel nedeni olarak kabul edilen zararlı protein birikimlerine karşı sıra dışı bir tedavi yaklaşımı geliştirildi. Finlandiya’daki Oulu Üniversitesi bilim insanlarının imza attığı ve Nature Communications dergisinde yayımlanan yeni araştırma, beynin gece uykusunda yürüttüğü doğal temizlik mekanizmasının dışarıdan mekanik titreşimlerle taklit edilebildiğini ortaya koydu. 29 sağlıklı gönüllü üzerinde yürütülen klinik deneylerde, tansiyon düşürücü ilaç desteği ve 30 dakikalık titreşimli yatak seansının beyindeki zararlı protein birikintilerini kan dolaşımına aktararak temizlediği kanıtlandı.
İnsan beyni, gün boyunca biriken biyolojik atıkları ve işlevini tamamlamış proteinleri esas olarak uyku esnasında temizler. Uykuda beyin kan basıncının düşmesiyle birlikte başlayan yavaş dalgalı kan akış pulsları, dokularda biriken birikintileri süpürür. Yaşlanmayla ve Alzheimer süreciyle birlikte bozulan bu mekanizma, Oulu Üniversitesi ekibi tarafından titreşimli yatak teknolojisiyle dışarıdan stimüle edildi.
Gönüllülere uygulanan yarım saatlik titreşim seansının ardından yapılan kan analizleri, Alzheimer hastalığının ana sebebi olarak gösterilen amiloid beta ve astrosit hücrelerini destekleyen GFAP proteinlerinin kanda belirgin şekilde arttığını gösterdi. Proteinlerin kanda yükselmesi, beyin dokusundan başarıyla atıldıklarını belgeledi.
Biyomedikal mühendisi Johanna Tuunanen ve nöroradyolog Vesa Kiviniemi liderliğindeki araştırma ekibi, beyin görüntülemelerinde temizliğin yer çekiminin etkisiyle beynin arka damarlarında yoğunlaştığını saptadı. Deney verileri, yaşça daha büyük katılımcılarda ve kan basıncı daha fazla gerileyen bireylerde protein temizleme veriminin çok daha yüksek olduğunu ortaya koydu.
Uzmanlar, uykudaki fizyolojik değişimleri birebir taklit eden bu yöntemin, henüz semptomlar ortaya çıkmadan veya hastalığın ilk evrelerinde zararlı protein birikimini durdurabileceğini vurguluyor.
Halen sağlıklı bireyler üzerinde test edilen ve beyin-kan bariyerini geçici olarak esneterek atık ihracını kolaylaştıran yöntemin, ilerleyen aşamalarda erken evre hafıza kaybı yaşayan hastalar üzerinde denenmesi planlanıyor.
Nöroradyolog Prof. Vesa Kiviniemi, "Zararlı proteinlerin beyinde onlarca yıl boyunca yavaşça biriktiğini biliyoruz. Beynin kendi temizleme kapasitesini henüz yolun başındayken artırabilirsek, gelecekte Alzheimer'ı tamamen önlemek veya ilerlemesini durdurmak mümkün hale gelecek" değerlendirmesinde bulundu.
